Kadim Şehir Palu

Elazığ çevresinde yaşayan bir tarihî ve o tarihi ayakta tutan kültürü araştırmak, incelemek benim için zevkli bir uğraş oldu. Her gittiğim köyden geçmişe ait birçok anı dinledim ve bu anıları özenle not edip, toplamaya çalıştım. Köyleri bir bir gezerek, ortada bulunan kültür varlıklarımızı görmek ve tanımak, daha da ötede bunları paylaşmak bana büyük bir zevk verdi. Hele ki bu yolculuk bir bisiklet ile olunca da tadı ayrı bir güzel oldu.

Fırat Üniversitesinin para politikasın bir kurbanı olarak yaz okuluna kalacağım netleşince, kafamda deli planlarda dönmeye başlamıştı.  Tüm yaz boyunca Elazığ’da olmam benim için bir fırsattı ve ben de bu fırsatı değerlendirecektim. Yukarı Fırat’ı tam anlamıyla gezecek, tarihi yerleri fotoğraflayacak ve buradan eli boş dönmeyecektim.

İlk durağım şu sözü duymam ile belli olmuştu:

“Türkiye mi daha büyük, Palu mu ?”

Ne kadar da iddialı bir sözdü bu! Bu söz boşuna söylenmemiş olsa gerekti değil mi? Vardır bu sözün altında bir sır diyerek Palu yollarına düştüm.

SAM_0844

Osmanlı döneminde doğunun sancağı olan Palu, kadim şehir sıfatını gerçekten hak ediyor. Murat Nehri kıyısına kurulmuş olan bu diyar, hem doğal güzelliği ile hem de tarihi ile dikkatleri üzerine çekiyordu.

SAM_0923

Dinlenmek için köy kahvehanesine oturdum. Aklımdaki soruların cevabını burada bulacağımdan emindim. Muhabbet potansiyeli yüksek bir ihtiyara yanaşarak alçak bir ses tonu ile, “Türkiye mi daha büyük, Palu mu?” sorusunu dillendiriyordum. Tabi bu sorum üzerine kahvehanede bir kahkaha ve içten içe gülümsemeler yayılıyordu. Belli ki beni yabancı görmüşlerdi ve bu sorum üzerine alışılmış olan cevapları dinlemem için gözlerimin içine bakıyorlardı. 

İhtiyar, elindeki ince belli çay bardağındaki son yudumunu aldıktan sonra usulca bana doğru dönerek, “Bak oğlum, bu diyarlar Cumhuriyet döneminde çok göç verdi. Bir çoğu İstanbul’a yerleşti bir çoğu da Avrupa’ya gitmek zorunda kaldı.  Bu göç edenler zaman içerisinde Türkiye’nin ve Avrupa’nın dört bir yanına dağıldılar. Artık o kadar fazlayız ki her şehirde, ilçede, mahallede Palulu olan birisine denk gelebiliyorsun. Şimdi soruyorum sana “Türkiye’nin dört bir yanında olduğumuza göre Türkiye mi daha büyük, Palu mu?”

SAM_0826

Aldığım güzel cevaplardan sonra Tarihi Palu Köprüsüne doğru yola koyuldum.  Çıplak dağlarla çevrili olan Palu, Murat Nehrinin elleriyle bir cennet bahçesine dönüşmüş desem abartmam herhalde. Ortasından su akan, yeşil ağaçlarla etrafı sarılmış bir yer diyar görmek beni şaşırtıyordu. Çünkü bu durum doğuda alışık olmadığım bir durumdu. Bundan önce Halfeti için bu duyguları hissetmiştim. Şimdi ise yanı başımdaki bir yer için hissediyordum. Bu güzel atmosfer içerisinde yol alırken tarihi Palu Köprüsü kendini gösteriyordu. Artık restorasyondan sonra tarihi bir yanı kalmamış ama yine de yok olması önlenmiş.

Zamanında Güney – Kuzey bağlantısını sağlayan tek ulaşım ve geçiş yeriymiş bu köprü. Hatta tarihi kaynaklara İstanbul’u Bağdat’a bağlayan köprü olarak geçmiş. Yakın zamanda da  restore ettirilmiş.

IMG_4930

En eski Palu Köprüsü fotoğrafı.

eyecatcher_palu_gamurdj_02

Palu’nun varoluş kayağı olan Murat Nehri, bu toprakların ne kadar değerli olduğunu bir kez daha gösterdi bana. Bu coğrafyanın neredeyse hepsi çorak ve bu çoraklık içerisinde hiç durmadan akan bir nehir… Kim sahip olmak istemez ki buraya?

Evliya Çelebi Seyahatname’de, ‘Orada kayalar arasında bir nehir akar. Sanki abu hayat (Hayat Suyu) gibidir’ diyerek bahsetmiş Murat Nehri’nden.

Palu’nun doğal güzelliklerini ve Murat Nehrinin ihtişamını izlerken zaman çok çabuk geçiyor. Güneş ardında kızıl bir gökyüzü bırakarak batıyordu. Derin bir sessizlik çöküyordu bu coğrafyaya..

SAM_0856

Gece medresede yanındaki camide kaldım. Bu veletlerde medrese öğrencisi! 🙂

IMG_4925

Sabah erken saatte kalkıp kale eteğinde bulunan tarihi yapıları inceleyecektim. Sonra zorlu bir yol karşılığında kendini gösterecek olan Palu Kalesine doğru yola koyulacaktım. Sarp bir kayalığın üzerine kurulmuş olan Palu Kalesini görecek olmam beni gerçekten heyecanlandırıyordu!

Hazırlıklarımı yapıp güneşin ilk ışıklarıyla yola koyuldum.

SAM_0861

Önümde uzun, kurak bir patika yol var. Sırt çantamla birlikte bu zorlu yolda yürümeye başladım. Kalenin eteklerinde bulunan tarihi yapılar kendilerini göstermeye başlamıştı. Birbirlerine çok yakın olan bu tarihi yapıları görmeye başlayınca gerçekten içimde değişik bir heyecan oluştu.

SAM_0869

İlk olarak Ermeni Kilisesi ile karşılaştım. Kilise tüm ihtişamıyla birlikte zamana ve insanlara karşı direnmişti. Hâlâ da direniyordu! Ne kadar tahrip edildiyse de mimarisi sayesinde ayakta durmayı başarmıştı.

Bu tarihi yerleri gördükçe durup düşünüyorum. Acaba bu tarihi kilisenin içerisinde kimler ibadet etmişti ? Nasıl bir yaşantıya sahiptiler ? Hep meraktan bunlar!

SAM_0877

SAM_0875

Palu Kalesi eteğinde bulunan tarihi yapılar, Palu Kaymakamlığının “Tarih Palu’dur, Palu Tarih” adlı projesiyle restore edilmeye başlanmış. Umarım iyi bir restore işleminden geçip daha çok insanımızın buraları görmesi sağlanabilir.

Restorasyonuna başlanmış Ulu Cami.

SAM_0879

Klasik bir Osmanlı hamamı olan Çarşıbaşı Hamamı.

SAM_0899

SAM_0901

Mihrabı tamamen yıkılmış olan Meydan Cami. (Küçük Cami)

SAM_0919

Kale eteğinde bulunan bir diğer tarihi yapı ise Alacalı Mescit. Selçuklu-Osmanlı karışımı bir tarzda yapılan bu caminin diğer bir adı da Kanlı Mescitmiş. Rivayete göre inşaatın ustası, iskeleden düşüp öldüğü için bu ad verilmiş ve uzun zaman da burada namaz kılınmamış.

SAM_0926

Kale eteklerinde yerleşim yeri varken fotoğrafı çekilmiş Alacalı Mescit.

3459313

Bu arada gezilerim sırasında bir çok cami ve mescit isminin “Alacalı” olduğunu gördüm. Bir kaynak kitapta okuduğuma göre “Alacalı” isminin konmasının sebebi siyah – beyaz kesme taşlardan yapılmış olmasıymış.  Alacalı Mescit’in eski fotoğraftaki kubbesine bakarsanız siyah-beyaz kesme taşlardan yapıldığını görebilirsiniz.

Bir zamanlar kale eteklerinde kurulu olan Zeve yerleşkesi.

7-4502bf8

Dükkanönü Cami

SAM_0932

Tarihi yapıları inceledikten sonra gözümü yükseklere diktim. Güneşin sıcaklığı hafiften hissediliyordu. Dağın yamacında olduğumdan tatlı bir rüzgar sıcaklığa karşı beni koruyordu.  Uzun bir köy yolu önümde uzanıyor ve beni çağırıyor. Bende bu davete icap edip yola koyuldum.

Palu

Evliya Çelebinin ifadesi ile ‘Göğe baş uzatmış bir kale’ olan Palu Kalesi, birçok medeniyetlere ev sahipliği yapmış. İki tarafı Murat Nehri ile çevrili ve bir tarafı da sarp kayalık olan bu kaleyi kim almak ister ki?  Hatta Evliya Çelebi, Timur’un bu kaleyi gördüğünü ve zapt etmeyi bile denemeden geçip gittiğini yazmış.

SAM_0850

Şu anda kale harap durumda diyebiliriz. Kaleye çıkacak herhangi bir düzgün yol yok. Ara sıra merdivenlere denk gelsem de hepsi dağılmış durumda. Birçok yer patika yoldan oluşuyor. Ama buna karşın Palu Kalesi’nde Urartu dönemine ait birçok eser günümüze kadar ulaşmış.

SAM_0961

Urartu Kralı Menua tarafından yaptırılan taş kitabe kalede ki en önemli eser. İki bölümden oluşan bu taş yazıt Urartular’ın batı seferleri hakkında bilgi veriyor. Özellikle Van Kalesi’ndeki taş yazıtın tahrip olmasından dolayı okunamaması Palu yazıtını daha da önemli kılmış.

IMG_4916

Kalede ki bir başka güzel ayrıntı ise tüneller. Bu tüneller savaş sırasında susuz kalmamak için Murat Nehri’ne kadar kazılmış.

SAM_0950

Günün tamamı toz, toprak içerisinde tarihi yapıları ve kaleyi incelemekle geçti. Önüme sunulmuş bir fırsatta var ve ben bunu değerlendireceğim. Murat Nehri!

SAM_1001

Reklamlar

Kadim Şehir Palu” için 3 yorum

  1. Yine harika bir yazı olmuş. Kalenin tepesine ve birçok yerine ulaşmak için artık merdivenler var. En son gördüğümde çarşı başı mahallesindeki hamam restore ediliyordu. İyi Yolculuklar.

    Beğen

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s