Palu Kalesi’ndeki Urartu Kitabesi

Evliya Çelebi’nin ifadesi ile “Göğe baş uzatmış bir kale” olan Palu Kalesi, birçok medeniyetin izlerini taşıyor. Özellikle taş işçiliğinde ve mimaride çığır açan Urartu Krallığı bu medeniyetlerin başında geliyor. Şebeteria adı verilen eski Palu Kalesi’nde Urartu Dönemi’ne ait; kaya mezarları, tüneller, tapınaklar ve su sarnıçları günümüze kadar ulaşmış. Urartu Kralı Menua tarafından yaptırılan taş kitabe ise bu eserlerden en dikkat çekeni.

20160429_144524

Çivi yazısı ile yazılmış olan taş kitabe, Palu Kalesi’nin kuzeybatısında yer alan 3.40 metre x 1.50 metre boyutlarında ve 0.30 metre derinliğinde bir oyuk içerisinde iki bölümden oluşuyor. Taş yazıt Urartuların batı seferleri hakkında bize bilgi veriyor. M.Ö. 804 yılında Urartu Kralı Menua Fırat`ı geçmiş ve fetihlere başlayarak Palu`yu fethetmiş. Kitabede, Palu`nun adının “Şebeteria” olduğunu, Asurlular`ın elinde bulunan Alziyurdunu ele geçirdiğini, Şebeteria, Huzana ve Şupa`yı topraklarına kattığını, Şebeteria`da bir tapınak yaptırdığını, Meletia (Malatya) şehrini haraç vermek suretiyle anlaşma yaptığını açık bir şekilde anlatılmış. Bölgede bir başka örneğinin bulunmaması ve Van Kalesi’ndeki Urartu yazıtının tahrip olmasından dolayı okunamaması, bu taş yazıtı daha da önemli kılmış.

13119785_10209463334808300_6366912146973291454_o

Bu kitabe üzerine M.S 19. yüzyılda yazılmış Arapça yazıtta;

” Ed-dünya sâ’tun fec’ alhâ Tâ’aten

Ketebe el-Verd bin Abdullah”

yazıyor.

20160429_144951

Çevirisinde ise;

“Dünya bir saatlik zamandır, onu ibadetle geçir.

Abdullah oğlu Verd yazdı.”

okunmaktadır.

Ayrıca bu kitabe hakkında bize bir başka bilgi veren ise Polonyalı Simeon’un Seyahatnâmesidir. Polonyalı Simeon 17. yüzyılın en ünlü seyyahlarından birisi olup, 1608-1619 yılları arasında da Anadoluyu karış karış gezmiş bir gezgindir. Seyahanâmesinde kitabe hakkında şunlara yer vermiştir:

“Kalenin içinde bulunan (Palu Kalesi) ve Vardapet Surp Mesrop’a atfedilen mabede girerek dua ettik. Mabedin karşısında Yahudilerin mukaddes sandukaları şeklinde ve kitabeli bir dikili taş vardı. Yazıyı okuyamadık, fakat bunun Allah tarafından Ermenilere ihsan edilen hurufat olduğunu söylediler.”

Polonyalı Simeon’un Seyahatnâmesinin çevirisini yapan Hrand Der Andreasyan’ın kitabe hakkında verdiği bilgiler ise şöyledir:

“Müellifin zikrettiği kitabe ve ona dair rivayet, on üçüncü asırda mevcut olup aynı asır Ermeni müverrihlerinden Vardan kitabeden bahsederken, “Allah, Mesrop’un aradığı on dört eksik harfi, Sina Dağı’nda Musa’ya yaptığı gibi kendi eliyle bir taşın üzerine yazmıştır. Allah’ın el yazısı Palu Dağı’nda hâlâ görülmekte olup yerli halk hâlâ ona ibadet etmektedir.” diyor. Sözü geçen yazının aynı mıntıkada keşfedilen diğer kitabeler gibi eski bir çiviyazısı olduğu tespit edilmiştir.”

Kitabenin çevirisi ise şöyle:

“Tanrı Haldi silahlarıyla (?) sefere çıktı.

O, Sebeteria kentinin Ülkesini zapt etti.

O, Huzana kentinin Ülkesini zapt etti.

Supa(ni) kentini zapt etti.

Tanrı, Haldi büyüktür.

Tanrı Haldi’nin silahları (?) güçlüdür.

Tanrı Haldi’nin kudretiyle , İspuini oğlu Menua sefere çıktı.

O, Sebeteria kentinin Ülkesini zapt etti.

Hati Ülkesine değin gitti.

Tanrı Haldi için bu yazıtı dikti (?).

Sebeteria kentinde Haldi Tapınağı’nı inşa etti.

Sebeteria kenti…

 O, Meliteia kenti kralı,

Suliehauali’nin hayatını, düzenli vergi ödemek koşuşuyla bağışladı.

Haldi’nin büyüklüğü sayesinde İspuini oğlu Menua, kudretli kral,

Pianili Ülkesi kralı, Tuspa kentinin egemeni (efendisi)

Menua söyler: Bu yazıtı tahrip eden, (onu) silen,

Bir başkasını bunu (bu işleri) yaparken gören,

Haldi, Teiseba, Sivini ve (bütün) tanrılarca yok edilecektir.

O, Güneş ışığından yoksun edilecektir…”

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s