Harput’taki Kündekâri Sanatı

Birçok medeniyetin izlerini taşıyan Harput, Türk-İslam sanatında en parlak dönemini yaşamış kadim şehirlerden birisidir. Nitekim, Harput’un taş döşeli dar sokaklarında attığınız her bir adımda, karşınıza ince ustalıkla yapılmış camiler, medreseler, hamamlar ve kiliseler çıkacaktır. Bu tarihi şehir, Selçuklular ve Osmanlı İmparatorluğu zamanında en iyi  dönemini yaşamış ve sanat dalında muazzam eserler ortaya koymuştur. Böyle bir cemiyette; köyde oymacılık yapan halktan, hattat olan devlet adamına kadar herkes sanatkârmış. Osmanlı padişahlarının, kültürlü ve bizzat sanatkâr olmaları, asrın ilim ve sanat hayatını da ciddi bir şekilde geliştirmiş.

20160513_134315

Harput’ta bulunan Kurşunlu Caminin minberi sanatsal açıdan tarihimizin en güzel eserlerinden biri olup, 1186 yılında yapılmış. Çivi veya tutkal kullanılmaksızın küçücük geometrik parçaların birleştirilmesiyle meydana getirilmiş olan bu minber; ecdadımızın teknik ile sanatı, geometri ile estetiği nasıl büyük bir ustalıkla kullandığını gözler önüne seriyor. Ahşap işçiliğinde ince ayrıntının konuşturulduğu bu güzide eser, aslında Ulu Cami’ye aitmiş. Ulu Cami’nin yıkılma tehlikesi olduğu için, minber bu camiye taşınmış.

20160513_13525520160513_140003

Çivi, tutkal veya herhangi bir yapıştırıcı madde kullanmadan, ufacık parçaların iç içe geçirilmesiyle oluşturulan eserlerin, ne kadar ince bir hesap gerektirdiğini söylemeye gerek yok sanırım. Selçuklu ve Osmanlı mührü taşıyan ahşap eserlerde yoğun bir şekilde kullanılan bu tekniğe “kündekârî” adı veriliyormuş. Daha çok kapı, pencere, minber ve kürsülerde uygula­nan kündekârînin en güzel örnekleri Mısır, Suriye-Filistin ve Anado­lu’da ortaya çıkarılmış.

20160513_134725

Kündekârî tekniğinde en çok kullanılan, Selçuklu kültür ve sanatının temel figürlerinden biri olan 8 köşeli yıldızın Ortadoğu`da bulunan eski uygarlıklarda ve İslam dünyasında yaygın olarak kullanıldığı, sayı biliminde 8`in cenneti anlatan bir sembol olduğu her kaynakta belirtiliyor. Ayrıca dinî kaynaklarda İslamiyet’in 8 esasa dayalı olduğu, bunlara 8 cennet kapısı dendiği, 8 köşeli yıldızın da 8 cenneti simgelediği belirtiliyor. Sekiz ilke; Merhamet ve şefkat, sabretmek, doğruluk, sır tutmak, sadakat, fakirliğini ve acizliğini bilmek, cömertlik, Rabbine şükretmek olarak sıralanırken, sekiz cennetin isimleri de şöyle gösteriliyor;

  • Dâri-celal
  • Dâri-karar
  • Dâri-selam
  • Cennetül huld
  • Cennetül mevâ
  • Cennetül adn
  • Cennetül firdevs
  • Cennetü naim

20160513_135448

Medeniyet tarihinde olduğu gibi sanat tarihinde de başarılarımızı dünyaya tanıtmakta eksiklik yaşamışız. Bu eksikliğin başlıca sebebi, Türklere has olan alçak gönüllülük ve tevazu hisleridir. Ruhunu katarak yaptığı eserlerine imzasını atmaktan çekinen Türk sanatkârı, kendi sanat büyüklüğünü kitaplarda değil, yaptığı eserlerinde  göstermeye çalışmıştır. Kendisine barbarlık atfedenlere parmağının ucuyla Süleymaniye camisini göstermekle, ne kadar büyük bir sanatkâr olduğunu böbürlenerek değil, tevazu ile anlatmaya çalışmıştır.

Oyma tekniği ile yapılmış, zarif hatlara sahip olan bir figür.

20160513_134716

Minberin, altın sarısı renklere boyanmış Arapça figürlerden ve onu tamamlayan metal simgelerden oluşan bir çift kapısı bulunuyor. Bu kapı üzerinde, günümüzde Yahudi ve Mason kimliğinin bir sembolü olarak kabul edilin 6 köşeli yıldız motifi kullanılmış. Hemen soracaksınız, “Osmanlı yapısı olan bu minberde, niçin bu sembol kullanılmış?” Son asırda Yahudiler tarafından bir sembol olarak kullanılan 6 köşeli yıldız, aynı zamanda Hz. Süleyman’ın mührüdür. Halkımızın büyük bir kısmı bunu bilmiyor. Hemen Yahudi ve Mason sembolü deyip, işin içinden çıkıyorlar. Bu sembolü Hz. Süleyman haricinde Hz. Davud  ve Hz. Hızır’da kullanmıştır. Özellikle Hz. Süleyman bu sembol ile dünyaya hükmetmiştir. Osmanlı’dan önce ve sonra yüzyıllarca camilerde, saraylarda, kitaplarda, Müslüman denizcilerin armaların da ve Padişah ve eşlerinin giydikleri tılsımlı ya da şifalı diye hitap edilen gömleklerde  dahi kullanılmıştır.

6 köşeli yıldız motiflerinin sadece yuvaları günümüze kadar gelebilmiş. Büyük ihtimalle bu yıldız motifi altın sarısı metalden yapılmış olsa gerekti ki, onu oradan söküp götürmüşler.

20160513_135548

Minberin tamamı ahşaptan olmasına rağmen, süslemeler ve bezemeler altın sarısı metalle tamamlanmış.

20160513_13465520160513_134555

Bu güzelim medeniyetin doğudan gittiği ve bir daha da hiç uğramadığı apaçık ortadadır.

Harput Kurşunlu Camisinin Konumu:

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s