Şehrin ortasında unutulan bir tarih!

Harput coğrafi olarak Doğu ve Batının kavşak noktası diyebileceğimiz bir yerde bulunuyor. Aynı zamanda Fırat ve Murat Nehirleri ile çevrili zengin bir su topluluğuna sahip. Bu yüzden geçmişten günümüze kadar birçok medeniyete ev sahipliği yapmıştır. Bu medeniyetler arasında sırasıyla Hurriler, Hititler, Urartular, Romalılar, Bizans, Selçuklular ve Osmanlılar bulunuyor. Tarih sahnesinde böylesine medeniyetlerin hüküm sürdüğü bu topraklarda doğal olarak din, dil, ırk farklılıkları direk göze çarpmaktadır.  Etnik yapısı ise Müslüman Türkler, Araplar, Kürtler; Hristiyan Ermeniler, Süryaniler, Rumlar ve az da olsa Yahudiler oluşturmaktadır. Bu da Harput’un kozmopolit yapısını gözler önüne sermektedir.  Bu kozmopolit şehrin din çeşitliliği mimari yapısını da etkilemiştir. Her sokağın başında bir camiye, her yolun sonunda bir Kiliseye denk gelmeniz kaçınılmazdır.

Nitekim, Elazığ’ın merkeze bağlı İzzet Paşa Mahallesinde bulunan Ermeni Kilisesi bu mimari yapılardan biridir. Dört tarafı binalarla çevrilerek şehrin ortasında kaderine terk edilmiştir. Buna rağmen çevresinden duyarsızca geçen insanlara rağmen, hâlâ ayakta kalmayı sürdürmektedir. Şehrin ortasındaki bu tarihi yapıyı niye kimse görmüyordu ?

Kapısının önünde durdum ve düşündüm. Büyük ihtimalle bir zamanlar tanrısı ile baş başa olmaya çalışan dindar insanlarla doluydu bu kilise. Şimdi ise bakımsız bir otopark. Acaba içerisinde kimler ibadet etmişti, kimlerin geride bıraktığı anıları kalmıştı bu mâbette ?

“Şehrin ortasında unutulan bir tarih!” yazısını okumaya devam et

Reklamlar

Hüseynik: Artakalanlar

Harput’un eteklerinde modernizmin etkisi altında kalmaktan kurtulmuş, medeniyetin salyası olan betonun nüfuz edemediği bir köy vardır. Taş döşeli dar sokaklarının ahşap konaklara çıktığı, asırlık ağaçlarının gökyüzünü bürüdüğü, bağlarıyla ve bahçeleriyle ünlü olan, eski adıyla Hüseynik, yeni adıyla Ulukent olarak bilinen bu köy Elazığ ve çevresinde nadir rastlanan ırzına geçilmemiş saklı bir diyardır. Geçmişten getirdiği sokak kültürünü, bahçe sefasını ve kerpiçten yapılmış dam kokularını halen daha bünyesinde barındırması alışık olmadığımız mistik bir havayı bizlere yaşatmaktadır.

Tarihten izler taşıyan böylesine güzel bir köyde geçmişi okumak çokta zor olmasa gerek. Anıları, hüzünleri, neşeleri ve inançları bugüne kadar taşıyan belli başlı yapılar vardır bu köyde. Bu yapılardan birisi de yıkılmaya terk edilmiş eski bir kilisedir. Bu kilisenin geçmişten izler taşıdığı aşikar, fakat, bir kaç işlemeli taştan başka geriye hiçbir şey kalmamıştır. Ne yazık ki, Elazığ’daki diğer kiliselerin yaşadığı kaderi bu kilisede yaşamış, makûs talihine boyun eğmiştir. Bazı kaynaklarda Hüseynik’te bir kilisenin bulunduğu ve adının da Surp Varvar olduğu yazmaktadır. Bu kilise hakkında tatmin edici bir kaynağa ulaşamadığımdan geçmişi ve ismi hakkında net olarak konuşmaktan da çekiniyorum açıkçası.

“Hüseynik: Artakalanlar” yazısını okumaya devam et

Harput | Kızıl Kilise

Birinci dereceden arkeolojik sit alanı içinde yer alan 19. yüzyıla ait tarihi Kızıl Kilise Harput mahallesinde bulunuyor. Mahalle diliyle Kızıl Kilise olarak anılan bu tarihi yapının bir diğer ismide Surp Garabed’tir.

20160510_165137

Kilise’nin yalnız Doğu duvarı günümüze kadar gelebilmiş. Kuzey ve Güney duvarları kısmen ayakta kalmasına rağmen Batı duvarı tamamen yıkılmış. Ne yazık ki Harput’taki diğer tarihi yapılar gibi bu tarihi kilisede Elazığ insanının yıkıcılığından nasibini fazlasıyla almış.

“Harput | Kızıl Kilise” yazısını okumaya devam et

Kutsal Bir Mâbed: Venk Kilisesi

Elazığ’ın güneyine doğru bakılınca mahalli diliyle “Dujjik” adı verilen sivri bir tepe görünür. Bu tepeyi geçip 5-6 km gidilince ufak bir mezraya ulaşırsınız. Tadım Köyüne bağlı bu mezranın ismi Venk’tir. Mezranın alt tarafına düşen tarlaların içerisinde eski bir kilise bulunmaktadır. Oldukça harap bir halde bulunan bu kilise yarıya kadar toprağa gömülmüş bir vaziyette sizi karşılar.

20160722_085834

Kilise iki büyük odadan oluşmaktadır. Kilisenin batı kısmında olan giriş kapısından içeriye girdiğinizde ilk büyük oda ile karşılaşıyorsunuz. Bu büyük odanın üstü tonoz ile kapatılmıştır. Bu tonoz düzgün kesme taşlardan yapılmış olan dört adet silindirik sütun üzerine oturtulmuştur. Gerek silindirik sütunlar, gerekse sütunların üzerindeki bindirme taşlar oldukça görkemli gözükmektedir.

“Kutsal Bir Mâbed: Venk Kilisesi” yazısını okumaya devam et

Palu | Surp Lusavoriç Kilisesi

Anadolu’nun her yerinde olduğu gibi Palu’da da birçok devletin hüküm sürdüğünü, ardında bıraktıkları izlerden anlayabilirsiniz. Bu devletlerin inançları doğrultusunda inşa ettikleri dini yapılar ise sayılamayacak kadar çoktur. Bu kadim şehirde yaşamış Ermeni ve Süryani vatandaşlarımızın dini vecibelerini yerlerine getirebilmeleri için birçok manastır ve kilise yaptıkları bilinmektedir. Bu yapılardan birisi ise, zamana ve insan tahribatına karşı halen daha ayakta duran Surp Lusaroviç Kilisesi’dir.

20160429_130458

Nitekim, Palu Belediye Başkanı Mehmet Sait Dağoğlu, Agos gazetesine verdiği bir röportajda kilisenin başına gelenleri şöyle anlatmış: “Ben küçükken oraya taş atmak ibadetti. Çocukluğumuzdan öyle hatırlıyoruz. Oraya taş atınca, cennete bir adım daha yaklaşmış oluyordun. Tahrip edildi. Daha sonra, tarihe ve kültüre en ufak bir saygısı olmayan define avcılarının hedefi haline geldi. “

Eski Palu’da Çarşıbaşı mahallesinde bulunan kilisenin kitabesi bulunmadığından, ne zaman ve kimler tarafından yapıldığı bilinmiyor. Bazı kaynaklarda Bizans döneminden kaldığı bahsedilse de, kesin bir bilgi verilemiyor.

“Palu | Surp Lusavoriç Kilisesi” yazısını okumaya devam et

Harput | Surp Hagop Kilisesi

Harput’un girişinde olan Şehroz Mahallesinin, yeni adıyla Kuyumcular Sitesinin alt tarafında bulunan Surp Hagop Kilisesinin sadece iki duvarı günümüze kadar gelebilmiş. Zamanında bu topraklarda beraber yaşadığımız Ermenilere ait olan bu kilisenin kitabesi bulunmadığından dolayı kim tarafından ve ne zaman yapıldığı bilinmiyor.

DSC_0145

Kilisenin eski şeklini hatırlatacak hiçbir emare kalmamış. Tamamen harap bir durumda. Kuzey ve güney duvarları kısmen sağlam denilebilir. Duvarlarda bulunan kolon izlerinden kilisenin çok katlı olduğu görülebiliyor. Hatta katlar arasında kullanılan kalın kalasların parçaları halen daha durmaktadır.  Etrafta, yıkılmış olan duvarlara ait taşların bulunmasının yanında, kilisenin içerisindeki birçok ağacı da görebilirsiniz.

“Harput | Surp Hagop Kilisesi” yazısını okumaya devam et

Hazar Gölü’nün Gizemli Batık Şehri

Çok az insanın bildiği antik şehirler, batık kentler ve tapınak merkezleri benim için gizemli birer dünya olmuştur. Dünyanın ilk ibadet merkezi Göbeklitepe’yi gördüğümdeki heyecanımı hatırlıyorum. Yeryüzüne yabancı, esrarengiz bir çekiciliği vardı. Sanki çağlar öncesinden uzaylılar gelip inşa etmiş, sonra terk edip gitmişlerdi. Kim bilir belki bunların hepsi çocukluğumuzda yatan Indiana Jones hayranlığındandır veya çok fazla Tenten okumamdan kaynaklanıyordur. İşte bunlar yüzünden hep arkeolog olmak istemişimdir sessizce ve derinden.

Hazar Gölü

Dört yıldır Elazığ’da üniversite öğrencisiyim. Elazığ’ın monotonluğundan bir nebze olsun kurtulabilmek için Hazar Gölü’nü mesken tutmuşluğum vardır. Martı sesleriyle uyandığınız bu göl kıyısında, söğüt ağaçlarının hışırtısı size huzur verir. Yine bir gün göl kıyısında kamp atmış, huzur içerisindeydim. Göl suları üzerinde her zaman gördüğüm ama hiçbir zaman merak etmediğim iki kalıntı bu sefer merakımı cezbetmişti. İçimi bu kalıntıların bizlerden sakladığı gizemler bürümüştü. Herkesin aklına gelen soru benim de aklıma gelmişti: “Acaba suyun altında neler gizliydi?”

“Hazar Gölü’nün Gizemli Batık Şehri” yazısını okumaya devam et